Dầu hạt bí đỏ có hàm lượng cao các axít béo thiết yếu, các vitamin và phytosterol nên nó được sử dụng rộng rãi trong công nghiệp thực phẩm và dược phẩm.
Ở Việt nam, bí đỏ được trồng rất phổ biến để làm rau ăn, hạt bí đỏ thường được phơi khô, rồi rang để làm thực phẩm. Mặc dù chưa có số liệu thống kê về sản lượng và vùng chuyên canh nhưng hạt bí đỏ thì rất sẵn có và đây là nguồn nguyên liệu chứa dầu rất giá trị. Vì vậy, việc nghiên cứu tách chiết dầu hạt bí đỏ dùng làm thực phẩm, dược phẩm là rất cần thiết.
Hạt bí chứa 39,25% protein thô; 27,83% dầu thô; 4,59% tro và 16,84% chất xơ; giá trị tương ứng lần lượt trong nhân hạt bí là 39,22; 43,69; 5,14 và 2,13%. Độ ẩm trong hạt cũng như trong nhân hạt ở mức thấp lần lượt là 5,97 ± 0,32% và 6,27±1,36% (Kamel và cộng sự, 1982). Dầu hạt bí đỏ ngày càng được quan tâm nghiên cứu vì ngoài giá trị dinh dưỡng
cao nó còn có một số hoạt chất có tác dụng phòng ngừa và trị bệnh.
Các phương pháp chiết xuất dầu truyền thống:
Có bốn phương pháp chiết xuất dầu từ nguyên liệu thực vật là: ép thủy lực, ép trục, trích ly bằng dung môi và chiết xuất bằng nước.
+ Phương pháp ép thủy lực: là phương pháp có nguồn gốc ở châu Âu từ năm 1795. Hiện nay, phương pháp này không được sử dụng nữa.
+ Phương pháp ép trục: đang được thay thế cho phương pháp ép thủy lực và được sử dụng rộng rãi để sản xuất dầu từ các loại quả có dầu. Đối với vật liệu có hàm lượng dầu cao, quá trình sản xuất gồm hai giai đoạn là ép sơ bộ và trích ly bằng dung môi. Phương pháp này hiệu quả hơn so với phương pháp trích ly trực tiếp bằng dung môi, vì giảm đáng kể lượng dung môi sử dụng.
+ Phương pháp trích ly bằng dung môi: xuất hiện đầu tiên ở châu Âu vào năm 1870. Phương pháp này sử dụng hệ thống trích ly liên tục để tách chiết dầu của các loại nguyên liệu có hàm lượng dầu thấp, dòng hexan chảy ngược ngấm qua nguyên liệu đã xử lý nghiền. Bã sau khi chiết được thu hồi dung môi và tiếp tục tái sử dụng. Hexan được loại ra khỏi dầu nhờ hệ thống cô và lọc chân không. Sau giai đoạn trích ly, dầu thô được đưa qua quá trình tinh luyện để loại bỏ các tạp chất tan và cặn.
+ Chiết xuất dầu bằng nước (AEP - Aqueous Extraction Process): dùng nước thay cho dung môi để tách dầu từ các loại hạt có dầu ở vùng nông thôn của các nước phát triển, xuất hiện vào những năm 1950. Phương pháp này tiết kiệm hơn và an toàn hơn phương pháp chiết xuất bằng dung môi.
Tách chiết dầu bằng enzym
Tách chiết xuất dầu bằng enzym được xem là một kỹ thuật mới trong công nghiệp khai thác dầu và chất béo do nó có nhiều ưu điểm so với các phương pháp truyền thống:
− Hạn chế việc sử dụng dung môi, tiết kiệm chi phí đầu tư và năng lượng.
− Có thể áp dụng với hầu hết các loại hạt có dầu, chất lượng dầu đáp ứng tiêu chuẩn của Codex.
− Không cần qua giai đoạn khử gum, cho phép loại bỏ các độc tố và các hợp chất phi dinh dưỡng có trong hạt.
Quy trình công nghệ sản xuất dầu hạt bí đỏ bằng phương pháp enzym
- Hạt bí đỏ (độ ẩm 6-7%) được đưa vào máy nghiền
- Bột hạt bí đỏ được bổ sung nước theo tỉ lệ W/S = 5, điều chỉnh độ pH, bổ sung enzym
- Hỗn hợp được trộn đều và giữ ở nhiệt độ 50-55 độ C trong 7 giờ. Sau khi thủy phân, hỗ hợp được đưa vào máy ly tâm với tốc độ 6.000 vòng/phút trong vòng 30 phút để loại bỏ nước, cặn và tạp chất để thu hồi dầu ở phía trên.
- Dầu thô sau khi ly tâm sẽ được rửa nước nhiều lần, lọc và khử nước để lấy dầu thành phẩm.
Trong phương pháp tách chiết dầu bằng enzym, người ta thường sử dụng các enzym như cellulasse, hemicellulase hay pectinase nhằm phá vỡ cấu trúc của vách tế bào hoặc protease để thủy phân protein trên màng tế bào cũng như bên trong tế bào chất.
Thông tin chi tiết về Công nghệ sản xuất dầu hạt bí đỏ, Quý khách vui lòng liên hệ với Trung tâm Thông tin và Thống kê Khoa học và Công nghệ - 79 Trương Định, P. Bến Thành, Q.1, TP.HCM; ĐT: (028) 35210735 - Fax: (028) 3829 1957; Email: techmart@cesti.gov.vn để được tư vấn và hỗ trợ tốt nhất.
Techport.vn