Quy trình xác định được tỷ lệ phối trộn giá thể và phân trùn quế, nồng độ đạm và kali, lượng dung dịch dinh dưỡng tưới và số lần tưới, số lần bấm ngọn và nồng độ paclobutrazol thích hợp cho sự sinh trưởng, phát triển của cây hoa phong lữ (Pelargonium x hortorum Bailey) trồng chậu. Từ đó tạo ra các biện pháp kỹ thuật trồng và chăm sóc cây phong lữ theo hướng công nghệ cao, cung cấp cho thị trường hoa kiểng một loại hoa mới.
Tình hình sản xuất và tiêu thụ
Phong lữ (Pelargonium x hortorum Bailey) là một trong các giống cây hoa mới đang được thị trường ưa chuộng, có hiệu quả kinh tế cao. Cây phong lữ có lá, hoa với màu sắc đa dạng được yêu thích, hương thơm từ lá có tác dụng xua đuổi côn trùng. Cây phong lữ còn là vị thuốc trong y học, được chế thành thuốc bổ chống suy nhược với hương thơm từ lá làm tăng cường sự nhạy bén, tỉnh táo của trí não, khả năng khử trùng rất tốt. Cây được trồng trong chậu dùng để trang trí ban công, cửa sổ, sân vườn, tiểu cảnh hoa treo hay dùng làm quà tặng mang ý nghĩa cầu chúc bình an, may mắn.
Đặc điểm hình thái của cây phong lữ
Ngoài ra, phong lữ có tinh dầu được sử dụng làm chất tạo hương vị trong nhiều loại thực phẩm, đồ uống có cồn và nước ngọt. Tinh dầu phong lữ cũng được sử dụng như một thành phần quan trọng trong ngành công nghiệp nước hoa và mỹ phẩm. Phong lữ có vai trò quan trọng trong việc cải thiện chất lượng cuộc sống, giúp thúc đẩy thư giãn và giảm căng thẳng thần kinh.
Với những lợi ích của cây phong lữ và nhu cầu của thị trường, việc nghiên cứu sản xuất cây phong lữ theo hướng công nghệ cao có ý nghĩa quan trọng, góp phần cung cấp một loại hoa kiểng mới có chất lượng cao cho thị trường cây kiểng, đồng thời làm cơ sở cho các nghiên cứu về tinh dầu phong lữ.
Quy trình và phương pháp thực hiện
Quy trình kỹ thuật canh tác cây phong lữ trồng chậu
* Chuẩn bị nhà màng và hệ thống tưới nhỏ giọt:
- Nhà màng được thiết kế theo kiểu mái thông gió cố định, độ truyền sáng từ 85 - 90%, chiều cao từ mặt đất đến máng xối là 4 - 4,75m, khẩu độ mỗi gian nhà là 8m, bước cột là 4m, mái được lợp bằng màng Polymer dày 150 micron và vách xung quanh được che bằng lưới chắn côn trùng dày 50 mesh. Nhà màng có lưới che sáng màu xanh loại che 50% cường độ ánh sáng.
- Kiểu lắp đặt và bố trí hệ thống tưới: trang thiết bị tối thiểu cho một hệ thống tưới nhỏ giọt cần có bể chứa dung dịch dinh dưỡng, máy bơm, hệ thống dây dẫn dinh dưỡng, ống PVC, bộ lọc, van từ và đồng hồ hẹn giờ (timer).
- Sử dụng loại dây tưới nhỏ giọt với chiều dài dây tưới là 60cm, đường kính là 4mm; dây tưới này được cắm trực tiếp vào đường ống dẫn dinh dưỡng theo hàng với đường kính ống là Ф16. Bố trí mỗi hàng là 1 đường dây dẫn, mỗi chậu nhựa được cắm 1 dây tưới nhỏ giọt nên mật độ dây tưới tương đương mật độ đặt chậu.
* Chọn giống:
Tùy theo điều kiện và nhu cầu của thị trường, có thể chọn nhiều giống phong lữ phù hợp. Có thể sử dụng hạt giống phong lữ ‘Maverick Violet’ được phân phối bởi Công ty Hạt giống Hoa Việt Nam.
Đặc điểm giống:
+ Cây khỏe, phát triển tốt, nhanh phủ đầy mặt chậu. Tán cây, đường kính hoa lớn, tỷ lệ nảy mầm cao.
+ Thích hợp với thời tiết mát, nắng vừa.
+ Nhiệt độ gieo trồng: 18 - 25℃.
+ Hạt áo. Trọng lượng 220 - 230 hạt/g.
+ Phủ hạt: có.
+ Nảy mầm: 3 - 5 ngày.
+ Đường kính hoa: 10 - 20cm.
+ Chiều cao cây: 30 - 35cm.
+ Sang chậu (từ ngày gieo hạt): 25 - 30 ngày.
+ Ra hoa đầu tiên (từ ngày sang chậu): 70 - 80 ngày.
* Chuẩn bị cây con:
- Khay ươm gieo hạt: khay ươm thường làm bằng vật liệu mốp xốp, có kích thước dài 50cm, rộng 30cm, cao 5cm (loại 50 lỗ/khay).
- Thành phần giá thể: sử dụng mụn dừa, tro trấu và phân trùn quế để làm giá thể gieo hạt với tỷ lệ 70% mụn xơ dừa + 20% phân trùn quế + 10% tro trấu (tính theo thể tích). Hoặc sử dụng giá thể gieo hạt Klasmann 424 có xuất xứ từ Mỹ, được phân phối bởi Công ty Hạt giống Hoa Việt Nam, thành phần gồm 100% rong thủy đài.
- Gieo hạt: hạt giống phong lữ (hạt khô không cần ngâm ủ) được gieo trực tiếp vào khay xốp, mỗi lỗ gieo 1 hạt, có lấp hạt. Sau đó, tiến hành tưới nước phun sương đủ ẩm cho khay, xếp khay chồng lên nhau và đặt trong nhà ươm có mái che mưa, lưới cắt nắng 50% và lưới chắn côn trùng. Sau 2 - 3 ngày, cây con bắt đầu nhô lên khỏi mặt giá thể, tiến hành trải khay ra và tưới nước hàng ngày. Trong quá trình chăm sóc cây con, lưu ý phòng trừ sâu, bệnh hại cây. Sau 30 ngày gieo hạt, cây con đạt tiêu chuẩn xuất vườn ươm, tiến hành trồng cây con vào chậu nhựa.
* Chuẩn bị giá thể trồng:
Giá thể trồng dùng cho cây phong lữ gồm mụn dừa, tro trấu, phân trùn quế.
Cách xử lý giá thể trước khi sử dụng: mụn dừa cần được xử lý chất chát bằng cách ngâm và xả nước từ 7 - 10 ngày, khi thấy nước xả đã trong, có thể sử dụng được.
Tro trấu được ủ nóng bằng cách đổ thành đống, tưới nước lên để độ ẩm giá thể đạt khoảng 60 - 70%, sau đó dùng bạt che phủ lại, hàng ngày tưới nước lên đống giá thể, sau 15 ngày có thể sử dụng được.
Giá thể sau khi xử lý, đem phối trộn với nhau theo tỷ lệ 35% mụn dừa + 35% tro trấu + 30% phân trùn quế (tính theo thể tích), sau đó cho vào mỗi chậu nhựa 200 x 150mm khoảng 90% thể tích chậu với độ nén vừa phải.
* Trồng và chăm sóc:
- Tiêu chuẩn cây con: sau 30 ngày gieo hạt, cây con có chiều cao 4 - 5cm, có 3 - 4 lá, cây con khỏe mạnh, đồng đều, xanh đẹp, không dị hình, không bị dập nát, ngọn phát triển tốt, không bị sâu bệnh hại.
- Mật độ đặt chậu: tiến hành đặt chậu theo hàng đôi, khoảng cách hàng đôi là 0,5m, khoảng cách hàng đơn là 0,3m, khoảng cách chậu cây là 0,4m, mật độ là 6.250 chậu cây/1.000m2.
- Mỗi chậu được trồng 1 cây phong lữ, nên trồng cây con vào buổi chiều mát, khi trồng đặt cây nhẹ nhàng để tránh tổn thương cây con, không nén giá thể quá chặt. Sau khi trồng phải tưới nước ngay để cây không bị héo.
- Bấm ngọn và xử lý paclobutrazol: tiến hành bấm ngọn 2 lần (lần một khi cây có 8 - 9 lá, bấm chừa lại 6 lá khoảng 26 ngày sau trồng; lần hai khi cành cấp 1 trên cùng có 8 - 9 lá, bấm chừa lại 6 lá khoảng 76 ngày sau trồng) kết hợp xử lý paclobutrazol 2 lần với nồng độ 60ppm cho cây phong lữ (cả hai lần đều xử lý sau khi bấm ngọn 7 ngày) giúp cây thon gọn, tán cây đều, phân cành nhiều, hạn chế đổ ngã cây, tạo dáng cây đẹp, tăng số phát hoa nở đồng loạt.
* Chế độ tưới nước và dinh dưỡng:
- Nưới tưới: sử dụng nguồn nước sạch, pH = 6,0 - 6,5. Sử dụng nguồn nước giếng khoan không nhiễm mặn, phèn, kim loại nặng và vi sinh vật gây hại.
- Dung dịch dinh dưỡng và nước tưới được cung cấp đồng thời qua hệ thống tưới nhỏ giọt.
- Cây phong lữ được tưới bón theo dinh dưỡng và chế độ tưới như sau:
- Nhổ cỏ dại trong chậu, có thể xới giá thể nhưng không được làm tổn thương đến rễ cây.
* Phòng trừ sâu, bệnh hại:
- Phòng trừ sâu hại: cây phong lữ có thể bị một số loại sâu hại như sâu ăn lá, bọ phấn trắng, nhện, rệp sáp. Phòng trừ bằng các loại thuốc như Takumi 20WG (Flubendiamide) phun với nồng độ 0,5g/L, Ascend 20sp (Acetamiprid) phun với nồng độ 1g/L, Ortus 5SC (Fenpyroximate) phun với nồng độ 1mL/L, Movento 150OD (Chlorpyrifos Ethyl) phun với nồng độ 1mL/L. Nếu cây bị sâu hại trên diện rộng, cần cắt tỉa và loại bỏ những cành, lá bị nặng. Đối với rệp sáp, có thể kết hợp thuốc trừ rệp sáp với xà phòng và phun nước để trôi bớt.
- Phòng trừ bệnh hại: cây phong lữ có thể bị một số bệnh như thối gốc, lở cổ rễ. Phòng trừ bằng các loại thuốc như Daconil 75WP (Chlorothalonil) phun với nồng độ 1g/L, Ridomil 68WP (Metalaxyl M 4% và Mancozeb 64%) phun với nồng độ 5g/L, Kasumin 2L (Kasugamycin) phun với nồng độ 2mL/L. Cần hạn chế tưới nước nếu cây dư nước.
Ưu điểm của công nghệ, hiệu quả kinh tế
Quy trình đã xác định và áp dụng các điều kiện tốt nhất cho sự sinh trưởng, phát triển của cây phong lữ trồng chậu: hỗn hợp giá thể gồm 35% mụn dừa + 35% tro trấu + 30% phân trùn quế và tưới phân bón thủy canh có nồng độ đạm 200ppm, nồng độ kali 200 - 300ppm. Trong đó, nồng độ kali 200ppm áp dụng cho giai đoạn từ khi trồng đến trước khi xuất hiện phát hoa và nồng độ kali 300ppm áp dụng cho giai đoạn từ khi xuất hiện phát hoa đến khi xuất vườn. Tưới phân bón thủy canh liều lượng 180 mL/cây/ngày với 6 lần tưới/ngày. Bấm ngọn 2 lần kết hợp xử lý paclobutrazol 2 lần với nồng độ 60ppm cho cây phong lữ giúp cây thon gọn, tán cây đều, phân cành nhiều, hạn chế đổ ngã cây, tạo dáng cây đẹp, tăng số phát hoa nở đồng loạt.
Sản phẩm cây phong lữ 2 tháng sau trồng
Cây phong lữ 3 tháng sau trồng tại các nghiệm thức có các nồng độ đạm 100 ppm (N1), 200 ppm (N2), 300 ppm (N3) kết hợp với nồng độ kali 300 ppm (K2)
Quy trình được áp dụng tại Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp Công nghệ cao với hiệu quả kinh tế sản xuất 3.000 chậu cây phong lữ trên 500m2 trong 4 tháng/vụ như sau:
Quy trình có thể chuyển giao cho người sản xuất hoa kiểng, giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng lợi nhuận cho người sản xuất. Các đơn vị ứng dụng sẽ có điều kiện sản xuất và kinh doanh cây kiểng mới, góp phần làm đa dạng hóa sản phẩm và tăng doanh thu cho đơn vị. Đồng thời tạo công ăn việc làm và tăng thu nhập cho nông dân trong việc sản xuất, tận thu các sản phẩm phụ của cây dừa, vỏ trấu đưa vào sử dụng.
Hiện nhóm tác giả đang tiếp tục hợp tác với Sàn Giao dịch công nghệ Techport.vn (thuộc Trung tâm Thông tin và Thống kê Khoa học và Công nghệ – Sở KH&CN TP.HCM) để sẵn sàng chuyển giao quy trình cho các đơn vị, tổ chức có nhu cầu.
Thông tin chuyên gia, hỗ trợ
1. KS. Nguyễn Hoàng Duy Lưu
Điện thoại: 0909586801
Email: duyluu8668@gmail.com
2. Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp Công nghệ cao
Địa chỉ: Ấp 1, xã Phạm Văn Cội, huyện Củ Chi, TP.HCM. Điện thoại: (028) 6886 2726
3. Trung tâm Thông tin và Thống kê Khoa học và Công nghệ - Phòng Giao dịch Công nghệ
Địa chỉ: 79 Trương Định, P. Bến Thành, Q.1, TP. HCM
Điện thoại: (028) 3822 1635 - Fax: (028) 3829 1957
Email: pgdcn@cesti.gov.vn
Lam Vân